პირველი ავტომობილები, რომლებიც საქართველოში გამოჩნდნენ

საქართველოში ავტომობილების ისტორია საუკუნეზე მეტს ითვლის და მჭიდროდ არის დაკავშირებული ქვეყნის ტექნოლოგიურ თუ სოციალურ პროგრესთან. სატრანსპორტო ინოვაციამ, რომელმაც სრულიად შეცვალა საზოგადოებრივი ცხოვრების წესი, პირველი ნაბიჯები XX საუკუნის დასაწყისში, კერძოდ, 1901 წელს გადადგა. 

სწორედ ამ პერიოდში საქართველოს ტერიტორიაზე გამოჩნდა პირველი შიდაწვისძრავიანი „თვითმავალი ეტლები“, როგორც მათ იმდროინდელი პრესა უწოდებდა. ავტომობილიზაციის პირველ კერად, ბუნებრივია, იქცა თბილისი, რომელიც კავკასიის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა. თუმცა, ახალი ტრანსპორტი მალევე გამოჩნდა საზღვაო პორტ ბათუმსა და იმპერიის მაღალი წრის თავშეყრის ადგილას, კურორტ ბორჯომში.

საწყის ეტაპზე ავტომობილი ფუფუნების საგანს წარმოადგენდა, რომლის შეძენაც მხოლოდ უმდიდრეს მოქალაქეებს, მსხვილ მრეწველებსა და მაღალი რანგის სახელმწიფო მოხელეებს შეეძლოთ. საარქივო წყაროებისა და იმდროინდელი გაზეთების თანახმად, თბილისში პირველი ავტომობილი კავკასიის ოლქის საინჟინრო სამმართველოს გენერალ ანტონოვს ეკუთვნოდა. თითქმის იმავე პერიოდში პირადი ტრანსპორტი შეიძინეს ცნობილმა ქართველმა მრეწველებმა და საზოგადო მოღვაწეებმა, მათ შორის გიორგი ნიკოლაძემ და მიხეილ არამიანცმა. 

ვინაიდან საქართველოში ავტომობილების მასობრივი სავაჭრო ცენტრები არ არსებობდა, ტრანსპორტის შეკვეთა ხდებოდა უშუალოდ ევროპიდან (ძირითადად საფრანგეთიდან და გერმანიიდან). გზებზე თავდაპირველად ფრანგული De Dion-Bouton, გერმანული Benz და მოგვიანებით, ამერიკული Ford-ის მარკის ავტომობილები დომინირებდნენ. ავტომობილებს ხშირად უცხოელი მძღოლები და მექანიკოსებიც მოჰყვებოდნენ, რადგან ადგილობრივი კადრები ჯერ კიდევ არ არსებობდა. 

ამ ტექნოლოგიურ ინოვაციას ქართულ საზოგადოებაში არაერთგვაროვანი რეაქცია მოჰყვა. პროგრესულად განწყობილი ნაწილი აღფრთოვანებული იყო გადაადგილების სისწრაფით, თუმცა მოსახლეობის დიდი ნაწილი ახალ ტრანსპორტს შიშითა და უნდობლობით შეხვდა. ხმაურიანი, გამონაბოლქვის მქონე მანქანები აფრთხობდნენ ქუჩებში მოძრავ ცხენებს, რაც ხშირად ხდებოდა ავარიული სიტუაციების მიზეზი. იმდროინდელი პრესა ხშირად წერდა მოქალაქეთა უკმაყოფილებაზე, რომლებიც „ცეცხლისმფრქვეველ ეტლებს“ საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დარღვევაში ადანაშაულებდნენ. ინტერესი მაინც იმდენად დიდი იყო, რომ ყოველი ახალი ავტომობილის გამოჩენა ქუჩაში ასობით ცნობისმოყვარე ადამიანს იზიდავდა.

ავტომობილების მზარდმა რაოდენობამ დღის წესრიგში დააყენა ინფრასტრუქტურის სრული ტრანსფორმაციაც, რადგან ეტლებისთვის განკუთვნილი გზები ახალი ტრანსპორტის მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებდა. თბილისის თვითმმართველობამ დაიწყო ცენტრალური ქუჩების ქვაფენილით მოპირკეთება და მოგვიანებით ასფალტირება. უკვე 1900-იანი წლების პირველ ათწლეულში გამოიცა პირველი ოფიციალური რეგულაციები, რომლებიც ზღუდავდა ავტომობილის მოძრაობის სიჩქარეს ქალაქის ფარგლებში 10-12 ვერსამდე (11-13 კმ/სთ) საათში.

მალევე, 1906-1907 წლებში, ავტომობილმა სატრანსპორტო და კომერციული ფუნქციაც შეიძინა. საქართველოს ისტორიაში პირველად რეგულარული სამგზავრო მიმოსვლა დიდი ტევადობის ავტომობილებით თბილისსა და მანგლისს, ასევე თბილისსა და ვლადიკავკაზს შორის მოეწყო, რამაც ბიძგი მისცა საგზაო ინფრასტრუქტურის განვითარებას ქალაქებს გარეთაც. საწვავის შეძენა თავდაპირველად სააფთიაქო საწყობებსა და სპეციალიზებულ სავაჭრო დუქნებში ხდებოდა, ხოლო 1910-იან წლებში უკვე გაჩნდა პირველი სპეციალიზებული სახელოსნოები და საწვავის მუდმივი საცავები.

საქართველოში ავტომობილების გამოჩენა არ ყოფილა მხოლოდ ვიწრო ტექნიკური სიახლე, ეს იყო გარდამტეხი ისტორიული მომენტი, რომელმაც დააჩქარა ქვეყნის მოდერნიზაცია, შეცვალა ეკონომიკური კავშირები და საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე საგზაო კულტურას, რომელიც დღეს ქვეყნის ეკონომიკის ერთ-ერთ წამყვან მამოძრავებელ ძალას წარმოადგენს.